 |
 |
|
.: TRAFİK
GÜVENLİĞİ - PSİKO TEKNİK DEĞERLENDİRME :.
|
|
Psiko-Teknik Değerlendirme
Nedir?
PSİKOTEKNİK
DEĞERLENDİRME NEDİR?
Çalışma psikolojisinin bir dalı
olan psikoteknik değerlendirme,
bireyin belirli bir işteki
yeterliliğinin ortaya konması
amacıyla, gerekli bedensel ve
zihinsel özelliklerinin testler
aracılığıyla ölçülmesidir. Başka
bir deyişle psikoteknik
değerlendirme, bireyin belirli
bir işe uygun olup olmadığını
anlamaya yönelik olarak
tasarlanmış bir
inceleme-değerlendirme
yöntemidir.
SÜRÜCÜLERDE PSİKOTEKNİK
DEĞERLENDİRME:
Sürücülerin güvenli araç
kullanmalarını sağlayan zihinsel
özelliklerinin (algı, dikkat,
hafıza, muhakeme vb.);
psikomotor yetenek ve
becerilerinin (tepki hızı, göz,
el, ayak koordinasyonu vb.);
tutum-davranış, alışkanlık ve
kişilik özelliklerinin (risk
alma, saldırganlık, sorumluluk,
öz kontrol vb.) ölçülmesi ve
sürücülük açısından
uygunluğu-yeterliliği hakkında
bir sonuca varılmasıdır.
ÜLKEMİZDEKİ UYGULAMA:
Ülkemizde Psikoteknik
Değerlendirmenin esasları ve
uygulama biçimi Karayolları
Trafik Yönetmeliği'nin 79.
Maddesi ve aynı yönetmelikte yer
alan 4 Sayılı Cetvelle
belirlenmiştir. Söz konusu
cetvelde de belirtildiği üzere,
Psikoteknik Değerlendirme:
". . . sürücülerin sahip
oldukları güvenli araç
kullanmalarını sağlayan zihinsel
ve psikomotor yetenek
düzeylerinin; bu yetenek
alanlarında tanımlanan
bilgisayar destekli testler
aracılığıyla ölçülmesi"
olarak tanımlanmıştır. Buna göre
psikoteknik değerlendirme,
-
4 sayılı cetvelde belirtilen
usul ve esaslara göre,
-
psikolog unvanına sahip
kişilerce,
-
Türkiye toplumu
özelliklerine göre
hazırlanmış norm
(1)
çalışmasına sahip olan ve
normları ilgili meslek
kuruluşunca
(2)
(Türk Psikologlar Derneği)
onaylanmış olan testler
kullanılarak,
-
yine
bu cetvelde tanımlanmış
altyapı özelliklerine sahip,
resmi ve özel kuruluşlar
bünyesinde oluşturulan ve İl
Sağlık Müdürlüğü
(3)
tarafından yetkilendirilmiş
merkezlerde
(4)
yapılır.
TÜRKİYE'DE PSİKOTEKNİK
DEĞERLENDİRMEYE ALINMA
NEDENLERİ:
Ülkemizdeki uygulama
amaçları kısaca şunlardır:
Ehliyetin yasal nedenlerle geri
alınması halinde, tespit edilen
kural ihlallerinin sürücülük
için gerekli yetenek ve
becerilerin eksikliğinden
kaynaklanıp kaynaklanmadığına
ilişkin bir sonuca varılması
amacıyla:
Ülkemizde bu amaç doğrultusunda
Karayolları Trafik Kanunu'nun
alkolle ilgili 48/5; hızla
ilgili 51/2-a ve 51/2-b; ceza
puanı ile ilgili 118. Maddeleri
gereğince
(5)
ehliyeti geri alınan kişiler
için yasal zorunluluk
bulunmaktadır.
EGM Trafik Araştırma
Merkezi Müdürlüğünce
halen Türkiye
genelinde
psikoteknik
değerlendirme yapan
merkezlerin tümünden
derlenen verilere
göre ilgili yasanın
yürürlüğe
girmesinden bu yana
değerlendirmeye
alınan sürücü sayısı
ve değerlendirmeye
alınma nedenleri.
Bu tabloda yer
alan değerler
Türkiye genelinde
sürücü
değerlendirmesi
yapan toplam 22
merkezden derlenen
verilere dayanılarak
hazırlanmıştır.
Merkezlerin çalışma
süreleri en az 43 en
fazla 522 iş günü
arasında
değişmektedir.
Veriler, yaklaşık
olarak 2002 yılı
Ağustos ayının ilk
haftasına kadar
merkezlerin
kuruluşundan bu yana
yaptıkları
değerlendirme
işlemlerinin
sonuçlarını
kapsamaktadır. |
|
BAŞVURU
NEDENLERİ |
TOPLAM
BASVURUSAYISI ve
GENEL TOPLAMA ORANI |
|
hız nedeniyle
başvuru |
11845 (% 98.274) |
|
ceza puanı nedeniyle
başvuru |
110(% 0.912) |
|
alkol nedeniyle
başvuru |
75 (% 0.622) |
|
birleşik suçlar
nedeniyle başvuru* |
18 (% 0.149) |
|
başvuru nedeni
kaydedilmemiş |
5 (% 0.041) |
* aynı anda alkolden
yakalanma ve ceza
puanını doldurmuş
olma vb. durumlar.
** bu satırdaki
toplam değer, bazı
eksik kayıtlardan
dolayı oranlamalara
dahil edilmeyen
toplam 637 sürücüye
ait sayısal verileri
kapsamamaktadır. |
-
Sürücü olması uygun olmayan
kişilerin belirlenmesi
amacıyla: Ülkemizde bu amaç
doğrultusunda, Karayolları
Trafik Yönetmeliği'nin,
Sürücü Belgesi Alacakların
Sağlık Muayenelerine Ait
Esasları düzenleyen 77.
Maddesi gereğince, gerekli
görülen hallerde sürücü
adayları, psikoteknik
değerlendirmeye tabi
tutulabilmektedir.
-
Yüksek sürücülük performansı
gerektiren alanlar için
sürücü seçimi amacıyla (ağır
vasıta sürücülüğü, uzun yol
sürücülüğü, yolcu
taşımacılığı gibi):
Ülkemizde yasal bir
zorunluluk olmadığı halde,
bazı kamu kurumları ve özel
şirketler psikoteknik
değerlendirme sonuçlarını
dikkate alarak sürücü seçme
uygulaması yapmaktadırlar.
AÇIKLAMALAR:
(1) Norm
çalışması: Norm çalışmasında,
söz konusu testin ülkemizde
değişik yaş, cinsiyet, ehliyet
tipi, eğitim, meslek gibi
değişik gruplardan oluşan
yeterli sayıda sürücü üzerinde
çalışılmasıyla elde edilecek
ortalama değerler belirlenir.
Böylelikle testlerde alınan
sonuçların yorumlanmasında
karşılaştırma yapılacak
kriterlerin Türkiye toplumu
özelliklerine uygunluğunun
sağlanması amaçlanır. Norm
çalışması söz konusu Psikoteknik
Değerlendirme Sistemini
geliştiren kuruluş tarafından
gerçekleştirilir.
(2) Sağlık
Bakanlığınca ülkemizde bu
kuruluş Türk Psikologlar Derneği
olarak belirlenmiştir. Türk
Psikologlar Derneği bu norm
çalışmasının bilimsel
standartlara uygun olarak
yapılıp yapılmadığını,
oluşturacağı Bilimsel Kurul
(Test Kalibrasyon Komisyonu)
aracılığıyla inceler ve uygun
bulunan test sistemlerine onay
verir.
(3) İl Sağlık
Müdürlükleri, kurulan merkezleri
4 sayılı cetvele uygunluğu
açısından inceleyerek, gerekli
özelliklere sahip olan ve
Türkiye toplumu için uygun
normlara sahip testleri kullanan
merkezleri yetkilendirir ve aynı
cetvelde belirtilen usul ve
esaslara göre denetler.
(4) Temmuz 2002
tarihi itibariyle Türkiye
genelinde normları onaylanmış
olan sisteme sahip ve ilgili İl
Sağlık Müdürlüklerinden yetki
belgesi almış olan toplam toplam
22 merkez bulunmaktadır. Bu
merkezlerin illere göre dağılımı
şu şekildedir: ADANA 2, AFYON 1,
ANKARA 5, ANTALYA 1, BURSA 1,
ELAZIĞ 1, ESKİŞEHİR 1, İSTANBUL
3, İZMİR 3, KONYA 1, MERSİN 1,
SAMSUN 2
(5) 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu'nun,
alkolle ilgili 48/5 (taksi,
dolmuş, minibüs, otobüs, kamyon
ve çekici gibi ticari amaçla yük
ve yolcu taşımacılığı yapan
sürücüler ile resmi araç
sürücülerinin alkollü, diğer
araç sürücülerinin ise
kanlarındaki alkol miktarının 0.
50 promilin üstünde olarak araç
kullanmaları); Hızla ilgili
51/2-a (hız sınırlarını yüzde
ondan yüzde elliye kadar aşmak)
ve 51/2-b (hız sınırlarını yüzde
elliden fazla aşmak); Ceza puanı
ile ilgili 118. (trafik suçunun
işlendiği tarihten geriye doğru
bir yıl içinde işlenen trafik
suçlarına ait ceza puanları
toplamı Yönetmelikte belirtilen
sayıyı aşmak) maddeleri gereği
Psikoteknik Değerlendirme
uygulanması zorunlu hale
getirilmiştir.
|
..:: GERİ ::... |
|
|
|
